مرتضى مطهرى

67

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

اين قبيل است امر تجهيز اموات كه بر عموم واجب است و با تصدى بعضى از ديگران ساقط مىشود . تعيينى و تخييرى واجبات به گونه‌اى ديگر هم تقسيم مىشوند : تعيينى و تخييرى . واجب تعيينى آن است كه يك كار متعين و مشخص بايد انجام شود ، مانند نمازهاى يوميه ، روزه ، حج ، خمس ، زكات ، امر به معروف ، جهاد و غيره . ولى واجب تخييرى عبارت است از اينكه مكلف بايد يكى از چند كار را انجام دهد ، مانند برخى از كفّارات . مثلًا اگر كسى به عمد روزه ماه مبارك رمضان را نگرفته است بايد يا يك بنده آزاد كند و يا شصت نفر محتاج را اطعام كند و يا شصت روز روزه بگيرد . نفسى و مقدِّمى تقسيم ديگر اين است كه واجب بر دو قسم است : نفسى و مقدِّمى . واجب نفسى آن است كه فى نفسه مورد توجه شارع است ، مطلوب بودنش به خاطر خودش است نه به خاطر يك واجب ديگر . مثلًا نجات دادن يك انسان مشرف به هلاكت واجب است ولى اين واجب مقدمه واجب ديگرى نيست . اما كوششهاى مقدماتى براى نجات او از قبيل اينكه فرض شود انسانى در چاهى افتاده است و بايد طناب و ساير وسائل فراهم شود تا از چاه بيرون آورده شود ، تهيه وسائل واجب است اما به عنوان مقدمه يك واجب ديگر . يا مثلًا اعمال حج واجب است به وجوب نفسى ، ولى تهيه گذرنامه و بليط و ساير وسائل مقدماتى واجب است به وجوب مقدِّمى . نماز واجب است به وجوب نفسى ، اما وضو و يا غسل در وقت نماز براى نماز واجب است به وجوب مقدِّمى .